Rủi ro & tiền bạc: thống kê của một lợi thế

Đây là cái bí mật mà các "thầy" chôn vùi dưới đống mô hình nến: giao dịch là một trò chơi xác suất, và toán học mới là thứ quyết định bạn có sống sót hay không. Bạn có thể đúng chưa tới một nửa số lần mà vẫn giàu — hoặc đúng gần như mọi lần mà vẫn cháy tài khoản. Khác biệt nằm ở giá trị kỳ vọng và rủi ro. Đây là "Rủi ro & tiền bạc".

Giá trị kỳ vọng — thước đo duy nhất thật sự quan trọng

Mỗi giao dịch đều có một giá trị kỳ vọng:

EV = P(thắng) × lợi nhuận − P(thua) × rủi ro

Nếu EV dương qua nhiều giao dịch, bạn kiếm ra tiền. Chỉ đơn giản vậy thôi. Đó là lý do một tỷ lệ thắng 35% có thể vượt mặt một tỷ lệ thắng 70% — nếu các lệnh thắng đủ lớn. Tỷ lệ thắng hòa vốn với một tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro (R:R) cho trước là 1 ÷ (1 + R:R):

• R:R 1:1 → bạn cần tỷ lệ thắng 50% chỉ để hòa vốn.
• R:R 1:2 → chỉ cần 33%.
• R:R 1:3 → chỉ cần 25%.
• R:R 1:4 → chỉ cần 20%.

Tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro của bạn càng cao thì tỷ lệ thắng cần thiết càng thấp. Chất lượng điểm vào đáng giá hơn tần suất vào lệnh.

Quản lý rủi ro — quy tắc duy nhất phân tách dân chuyên với con bạc

Chỉ rủi ro 1–2% tài khoản cho mỗi giao dịch. Đúng một thói quen này là lý do dân chuyên sống sót đủ lâu để lợi thế của họ phát huy còn con bạc thì không. Hai lý do khiến toán học ở đây tàn nhẫn:

• Sụt giảm vốn là phi tuyến. Mất 30% và bạn cần lãi +42,9% chỉ để về lại điểm xuất phát. Mất 50% và bạn cần lãi +100%. Rủi ro nhỏ giữ bạn tránh xa cái vòng xoáy tử thần.
• Đòn bẩy khuếch đại đúng cái không nên. Nó không chỉ nhân lãi lên; nó rút ngắn khoảng cách tới điểm thanh lý. Đòn bẩy cao + một nhịp điều chỉnh bình thường = bạn bị quét ra ngoài trước cả khi ý tưởng của bạn có lấy một cơ hội.

Quản lý khối lượng vị thế và tiêu chí Kelly

Khối lượng vị thế là thứ biến lợi thế của bạn thành tăng trưởng. Tiêu chí Kelly tối đa hóa tăng trưởng dài hạn về mặt toán học, nhưng Kelly nguyên là nguy hiểm — chỉ một sai số nhỏ khi ước lượng xác suất thắng cũng có thể phá nát tài khoản. Phiên bản thực dụng: dùng một phần của Kelly (nửa Kelly hoặc ít hơn) và giới hạn bất kỳ giao dịch nào ở mức khoảng 3% bất kể công thức nói gì. Đặt cược quá lớn thì độ biến động giết bạn trước khi lợi thế kịp cứu bạn.

Bạn có thật sự đang có một lợi thế không? Các chỉ số

Bạn không thể cảm nhận xem một chiến lược có hiệu quả hay không — bạn phải đo nó:

• Profit factor (PF) = lãi gộp ÷ lỗ gộp. Trên 1,5 = một lợi thế thật.
• Sụt giảm vốn tối đa (MDD) = cú giảm lớn nhất từ đỉnh xuống đáy. Hãy giữ nó dưới khoảng 20%.
• Sharpe / Sortino = mức sinh lời trên mỗi đơn vị rủi ro. Sortino phù hợp với giao dịch hơn vì nó chỉ phạt biến động đi xuống — không trừng phạt bạn vì các khoản lãi lớn.
• Calmar = mức sinh lời ÷ sụt giảm vốn tối đa. Trên 1,0 là lành mạnh.

Và bạn cần một mẫu: khoảng 30 giao dịch cho một lần đọc đầu tiên, 50 cho một khuôn mẫu, 100 trước khi tin vào các con số. Đánh giá một chiến lược dựa trên ba giao dịch gần nhất là thiên kiến gần đây, không phải phân tích.

Tư duy theo xác suất

Một giao dịch là một lần tung đồng xu; 50 giao dịch trở lên mới hé lộ sự thật (luật số lớn). Kỹ năng nằm ở việc cập nhật niềm tin của bạn khi bằng chứng dần xuất hiện — bắt đầu từ một xác suất nền rồi nâng lên hay hạ xuống theo từng yếu tố độc lập có mặt. (Đây là tư duy Bayes. Biến nó thành một mô hình chính xác, có trọng số là một bộ môn riêng; ở đây điều quan trọng là nguyên tắc: càng nhiều bằng chứng độc lập cùng xác nhận → xác suất càng cao.)

Biến động, trạng thái thị trường và tương quan

• Biến động đi theo cụm — sau yên ắng là yên ắng, sau hỗn loạn là hỗn loạn. Sau một cú sốc lớn, hãy nới rộng cắt lỗ và giảm khối lượng (một mức cắt lỗ dựa trên ATR sẽ tự động làm điều đó).
• Trạng thái thị trường — thị trường hoặc đi theo xu hướng hoặc hồi quy về trung bình (số mũ Hurst đo xem là cái nào); một trạng thái tăng, đi ngang hay giảm đều nên làm thay đổi mức rủi ro bạn chấp nhận.
• Tương quan — trong crypto, "đa dạng hóa" giữa 4 altcoin là một ảo tưởng: tương quan của chúng vọt lên gần 1,0 trong một cú sập, nên bốn vị thế lại hành xử như một. Trong một cú crash, mọi thứ cùng rơi một lúc — hãy tính khối lượng cho phù hợp.

Cắt lỗ và những chuỗi thua

Một lệnh cắt lỗ là nơi ý tưởng của bạn bị chứng minh là sai — không phải một con số phần trăm tùy hứng. Hãy đặt nó cùng lúc với giao dịch và đừng bao giờ dời nó ngược lại theo hướng bất lợi cho mình; đúng một thói quen đó (dời lệnh cắt lỗ) là lỗi đắt giá nhất trong giao dịch. Và hãy chấp nhận rằng các chuỗi thua là chuyện bình thường: với tỷ lệ thắng 45%, một chuỗi 4 hoặc 5 lần thua trong 100 giao dịch gần như chắc chắn xảy ra (xác suất khoảng 99%). Hãy tự bảo vệ bằng các giới hạn đặt sẵn từ trước — ví dụ, hai lần dính cắt lỗ trong một ngày = tắt terminal. Một chuỗi thua khuếch đại tất cả các thiên kiến cùng một lúc; lời đáp là nhỏ hơn và chậm lại, chứ không phải to hơn và nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp